Towarzystwo

Działalność Towarzystwa Pamięci Generała Józefa Hallera i Hallerczyków oraz Izby Pamięci Rodu Hallerów i Hallerczyków  w Jurczycach.

HISTORIA POWSTANIA TOWARZYSTWA

Pierwowzorem Towarzystwa był Związek Hallerczyków założony
w roku 1920 na Górnym Śląsku. Jego pierwotnym celem była walka z Niemcami
o przyłączenie Śląska do Polski. J. Haller był zwolennikiem powrotu Śląska,
wspierał powstańców i dowodził frontem broniącym granicy polskiej na Śląsku w
roku 1919, stąd nazwa i miejsce powstania związku. W sierpniu 1921 roku grono
hallerczyków reprezentujących różne formacje wojskowe zebrało się w Warszawie i
postanowiło powołać Związek Hallerczków. Rozpoczynając swój ą działalność objął
zasięgiem cały kraj i przyjął charakter organizacji kombatanckiej. Członkami
zostali zdemobilizowani Górnoślązacy, byli żołnierze tzw. „Błękitnej Armii" z
Francji oraz żołnierze II Brygady i II Korpusu. Ogólnie do organizacji należeli
wszyscy żołnierze, którzy kiedykolwiek walczyli pod dowództwem gen. J.
Hallera.
Oficjalnie Związek Hallerczyków został zarejestrowany18.02.1924 roku jako
organizacja kombatancka o zasięgu ogólnokrajowym. Jego wiodącym celem była
praca dla Polski w myśl hasła „DLA CIEBIE POLSKO I DLA TWEJ
CHWAŁY„, które było wypisane na sztandarach. Do celów bardziej
szczegółowych można zaliczyć: pomoc członkom – kombatantom, walkę o
utrzymanie ziem zachodnich, odpieranie rewizjonistycznych dążeń Niemiec,
obchodzenie uroczystości narodowych i wojskowych, a po roku 1926 opozycja
wobec sanacji i walka o demokrację. W/w cele były realizowane w praktyce przez
poszczególne placówki i chorągwie Związku Hallerczyków. Odbyły się liczne
zjazdy, spotkania i manifestacje oraz wydawano pismo „Hallerczyk”, które było
oficjalnym organem prasowym.
Jako ugrupowanie przeciwne obozowi politycznemu J. Piłsudskiego było
często prześladowane przez władze administracyjne i policję. Szczególne
ożywienie jego działalności nastąpiło w obliczu zagrożenia niemieckiego.
Wyrażono gotowość obrony ojczyzny, aktywizowano społeczeństwo i apelowano
do władz o utworzenie rządu pojednania narodowego. Przywódcą i żywym
symbolem Związku Hallerczyków był gen. J. Haller. W II Rzeczpospolitej odegrał
doniosłą rolę w dziedzinie jednoczenia społeczeństwa, budzenia uczuć
narodowych i patriotycznych oraz w walce o urzeczywistnienie demokracji.

W dniu 20 maja 1939 roku, w Bydgoszczy odbył się ostatni Zjazd
Związku Hallerczyków. Stanowił on ogólnopolską manifestację patriotyczną, w
związku ze zbliżającą się napaścią Niemiec hitlerowskich na Polskę. W 60 lat
od tego wydarzenia, 9 października 1999 roku w Sycowie (woj. dolnośląskie)
odbyła się sesja popularnonaukowa na temat Hallerów i hallerczyków,
stanowiąca pierwszy po II wojnie światowej „Zjazd Związku Hallerczyków” w
Polsce – niestety, już ich potomków. Uczestniczyli w nim członkowie rodu
Hallerów oraz synowie, córki i wnuki hallerczyków. Dla uczczenia 80-lecia
przybycia Armii Polskiej z Francji do Polski, uczestnicy sesji posadzili w
Sycowie i okolicy trzy dęby: gen. Józefa Hallera – dowódcy tej armii, gen.
Stanisława Hallera – zamordowanego przez Rosjan w Katyniu i mjr Cezarego
Hallera, zabitego podczas walk w obronie Śląska Cieszyńskiego. Podjęto też
decyzję o powołaniu do życia Zarządu Głównego Towarzystwa Pamięci Gen.
Józefa Hallera i Hallerczyków.
25 marca 2000 roku w Karpaczu powołano Tymczasowy Zarząd
Towarzystwa i ustalono termin I Krajowego Zjazdu, który odbył się w dniach
9 – 10 czerwca 2000 roku w Jurczycach i w Skawinie. Postanowieniem Sądu
Okręgowego w Krakowie, w dniu 26 października 2000 roku, zarejestrowane
zostało Towarzystwo Pamięci Generała Józefa Hallera i Hallerczyków z
siedzibą w Jurczycach. Obszarem działania Towarzystwa jest Rzeczypospolita
Polska oraz inne kraje. Prezesem został mgr inż. Leszek Krupnik. Głównym
celem Towarzystwa jest: propagowanie działalności i zasług gen. Józefa Hallera
urodzonego w Jurczycach oraz innych zasłużonych przedstawicieli rodu
Hallerów, kształtowanie postaw patriotycznych, zwłaszcza wśród młodzieży
oraz pogłębianie wiedzy o walkach, których celem było odzyskanie i utrzymanie niepodległości
Polski.
10 czerwca 2000 roku odbyła się pierwsza sesja TPGJHiH w Jurczycach i
na tę okazję kustosz Izby Pamięci, mgr Teresa Szczygieł, przygotowała wystawę pamiątek związanych z Hallerami w
budynku byłej szkoły ufundowanej przez siostry Annę i Ewę Hallerówny. Eksponatami były
zdjęcia, ksera dokumentów i wypożyczone książki oraz oryginalne dokumenty.
Była to niewielka wystawa, która przerodziła się w miarę upływu czasu w stałą
ekspozycję.
Towarzystwo pragnęło przywrócić słynnym postaciom należne miejsce
na kartach historii. Pierwszym krokiem w tym kierunku było zebranie pamiątek,
które się jeszcze zachowały. Z małej wystawy na arkuszach styropianu, która
była przygotowana na pierwszą sesję, powstało małe muzeum. Izba Pamięci
Rodu Hallerów i Hallerczyków w Jurczycach rozpoczęła swoją działalność wraz
z I Krajowym Zjazdem Towarzystwa Pamięci Generała Józefa Hallera i
Hallerczyków(TPGJHiH) i prowadziła ją mgr Teresa Szczygieł.

Izba Pamięci Rodu Hallerów jest ważnym elementem działalności
TPGJHiH, ale wystawa nie mogłaby istnieć bez ofiarnej pracy członków
Towarzystwa, a szczególnie prezesa mgr inż. Leszka Krupnika i ówczesnego
sołtysa Jurczyc Jana Lizaka, którzy pozyskiwali fundusze na wyposażenie i
remont pomieszczeń.
Do roku 2004 dzięki pomocy burmistrza Stanisława Paca, UMiG
Skawina, sołectwa Jurczyc i prywatnych sponsorów wykonano instalacje
wewnętrzne, wyremontowana została sala wystawowa, pomalowano
pomieszczenia, wymieniono podłogę, okna, wykonano węzeł sanitarny,
centralne ogrzewanie, przebudowano korytarz i położono posadzkę również w
kuchni. Wraz ze zmianą wyglądu budynku wzrosła liczba eksponatów.
W 2005 roku Cezary Michał Haller z Bytomia ufundował gabloty na
eksponaty.
W 2009 roku, dzięki pomocy burmistrza Adama Najdera i UMiG
Skawina, wymieniono dach, wykonano elewację na budynku oraz ogrodzenie i
przy wydatnej pomocy mieszkańców Jurczyc uporządkowano teren wokół oraz
położono kostkę .
W 2014 roku w ramach współpracy z LGD doposażono budynek w
sprzęt audiowizualny, stoły, krzesła i doposażono kuchnię, a sponsorzy
ufundowali gablotę i manekin na oryginalny mundur. Na wiosnę 2018 roku UMiG Skawina sfinansował remont sali wystawowej Izby Pamięci Rodu Hallerów w Jurczycach.

 

DZIAŁALNOŚĆ TOWARZYSTWA I IZBY PAMIĘCI

Obecnie ekspozycja w Izbie Pamięci zawiera pamiątki związane z życiem i działalnością najsłynniejszych członków rodu Hallerów i żołnierzy Błękitnej Armii, hallerczyków. Cennymi eksponatami są portrety gen. Józefa Hallera z różnych okresów jego życia i kariery, unikatowe pocztówki, zdjęcia i plakaty z jego podobizną z okresu wojny polsko – bolszewickiej nawołujące do obrony kraju, zdjęcia rodzinne oraz artykuły i publikacje nawiązujące do wielkich i ważnych wydarzeń z historii Polski, których uczestnikiem był ten sławny Polak. Zawiera również pamiątki: oryginalny mundur hallerczyka i jego elementy, medale, dokumenty oraz artykuły, które przybliżają wiedzę na temat hallerczyków, ich losów i późniejszych kontaktów z gen. Józefem Hallerem. Z roku na rok przybywa eksponatów, których użyczają potomkowie byłych żołnierzy Błękitnej Armii. Nasza wiedza o minionych wydarzeniach jest coraz pełniejsza. Aby zachęcić młodzież do poznawania regionu w pierwszych latach naszej działalności jeździliśmy z eksponatami i prelekcjami do szkół. Nasza praca opłaciła się, nauczyciele i uczniowie zaczęli  przyjeżdżać do Jurczyc na lekcje muzealne.

Wystawa jest ważnym elementem edukacji regionalnej, poznania małej ojczyzny i rozbudzenia patriotyzmu lokalnego. Dzięki systematycznej współpracy ze szkołami Miasta i Gminy Skawina, stowarzyszeniami i oddziałem krakowskiego PTTK na bazie eksponatów Izby powstało wiele prac szkolnych. W Izbie odbywają się lekcje historii (prowadzone społecznie przez mgr Teresę Szczygieł) dla uczniów szkół podstawowych,  gimnazjów oraz liceum, rozbudzając ich twórczą aktywność. Przygotowaliśmy grilla i stoły przy budynku, a wokół  jest duży ogrodzony teren, więc uczniowie mogą łączyć przyjemne z pożytecznym, gdy po zwiedzeniu wystawy i wysłuchaniu prelekcji mogą wesoło spędzić czas i zasiąść do pieczonej przez siebie kiełbaski.

Co roku w kwietniu Towarzystwo organizuje dla szkół podstawowych Gminny Konkurs Historyczny „Generał Józef Haller i Błękitna Armia,”- odbyło się już 21 edycji, w których licznie biorą udział nauczyciele i uczniowie. Każda edycja pomaga co roku wypuścić w świat grupę kilkudziesięciu młodych ludzi z dużą wiedzą na temat Hallerów z Jurczyc,  historii Polski i nie tylko. Konkurs ten cieszy się dużą popularnością wśród młodzieży, przyczyniali i przyczyniają się do tego fundatorzy ciekawych i hojnych nagród, których głównym sponsorem jest zwykle UMiG Skawina.

Towarzystwo współpracuje również z harcerzami, którzy  kilkakrotnie biwakowali przy Izbie, a członkowie organizowali im  quizy i lekcje historii. Harcerze również uświetniali kilkakrotnie uroczystości sierpniowe pięknym śpiewem chóru, a TPGJHiH gościło u nich na uroczystościach szkolnych.

Towarzystwo prowadzi zorganizowane  wycieczki ”Śladami Błękitnego Generała i jego rodziny w Gminie Skawina”, które przyjeżdżają z całej Polski. Współpracuje również z PTTK, włączając się  co roku  w akcję „Nie siedź w domu idź na wycieczkę….”, a z LGD wzięło udział w kilku edycjach zabawy ”Odkrywaj Skarby Blisko Krakowa”.

Swoje zbiory Towarzystwo prezentuje corocznie na Dożynkach Gminnych i różnych uroczystościach, jak np. podczas Nocy Muzeów w Krakowie, za sprawą mgr Małgorzaty Niechaj współpracując z Muzeum Historycznym Miasta Krakowa. Została też nawiązana współpraca z Muzeum Ziemi Puckiej we Władysławowie.

Wspólnie z Małopolskim Klubem Rekreacji i Turystyki Konnej im. 21. Pułku Ułanów Nadwiślańskich (MKRiTK) Towarzystwo organizuje bieg na orientację w terenie na koniach z Jurczyc do Lanckorony.

W popularyzowaniu wiedzy o regionie współpracuje również ze Stowarzyszeniem Przyjaciół Ziemi Krzęcińskiej, Stowarzyszeniem Miłośników Tradycji Mazurka Dąbrowskiego, Stowarzyszeniem Miłośników Cedronki, Stowarzyszeniem Nasz Radziszów, Towarzystwem Przyjaciół Skawiny, z przedstawicielami Miejskiej Biblioteki Publicznej w Skawinie i Muzeum w Skawinie oraz Archiwum PAU w Krakowie.

Nie tylko młodzież poszukuje swoich korzeni, ale również ludzie w kwiecie wieku żądni są wiedzy, stąd nasza współpraca z Uniwersytetem III Wieku.

Ważne jest, by wzbogacać naszą  wiedzę o działalności słynnych postaci na rzecz naszego kraju. Temu służą organizowane od początku istnienia Towarzystwa sesje popularno-naukowe i uroczystości upamiętniające ważne wydarzenia historyczne.

Co roku w rocznicę urodzin Gen J Hallera i słynnej Bitwy Warszawskiej w sierpniu oprócz sesji organizowana jest wspólnie z mieszkańcami uroczysta polowa Msza św. z udziałem kombatantów, członków rodziny Hallerów i zasłużonych ludzi. Uroczystości uświetniają m.in. wojsko, ułani z MKRiTK, orkiestra dęta „Hejnał”z Radziszowa, Chór Parafii,harcerze i poczty sztandarowe, a przed Tablicą ku Pamięci gen. Józefa Hallera  umieszczonej na Domu Ludowym w Jurczycach ufundowanej przez prezesa TPGJHiH Leszka Krupnika, poświęconej w 2000r przez proboszcza St. Kwaka (syna hallerczyka), wojsko wystawia posterunek.

Msze Św. odprawiało wielu znanych duchownych: ks.płk Henryk Polak, ks. kardynał Kazimierz Nycz, ojciec Eustachy Rakoczy paulin z Jasnej Góry, ks. prof. Jan Machniak, księża z naszej parafii i pracujący poza granicami kraju. W ramach współpracy ze Stowarzyszeniem Miłośników Mazurka Dąbrowskiego Towarzystwo uczestniczyło w sesjach na terenie całego kraju m.in. w Karpaczu, Nidzicy, a także wspólnie zorganizowanej sesji w Jurczycach.

Na zaproszenie władz Kutna TPGJHiH uczestniczyło w uroczystościach z okazji święta Błękitnej Armii, a w Wieliczce i Toruniu w odsłonięciu pomników gen. J. Hallera.

W 2009r. dla Towarzystwa została ufundowana replika sztandaru Błękitnej Armii w 90. rocznicę jej powrotu do Polski. Sztandar uroczyście poświęcony na Jasnej Górze w Częstochowie przez ojca Eustachego Rakoczego, następnie z całym ceremoniałem wojskowym został przekazany do Izby przez gen, Edwarda Gruszkę, w zastępstwie  Ministra  Obrony  Narodowej  Bogdana  Klicha.

Od 2009 roku Towarzystwo współpracuje z 12. Brygadą Zmechanizowaną im. gen. broni Józefa Hallera w Szczecinie.

Jednym z najważniejszych wydarzeń w działalności Towarzystwa było zaangażowanie się wspólnie z proboszczem Stanisławem Kamionką w przejazd przez Radziszów Ojca Św. Jana Pawła II w dniu 19 sierpnia 2002r. Na tę okazję Elżbieta i Marian Krawczykowie ufundowali kopię obrazu Matki Bożej Hallerowskiej, który został pobłogosławiony przez papieża i umieszczony w kościele parafialnym w Radziszowie. Ołtarz, na którym znajdował się obraz, przeniesiono do Jurczyc i umieszczono w kaplicy ufundowanej również przez Państwa Krawczyków. W 2003r. przedstawiciele Towarzystwa wspólnie z mieszkańcami z Parafii Radziszów udali się do Rzymu w podziękowaniu Ojcu Świętemu za przejazd. Podarowano mu kopię obrazu Matki Bożej Hallerowskiej (namalowaną przez Halinę Wasyl), która została w zbiorach watykańskich. Druga kopia poświęcona przez Papieża znajduje się w dworku w Jurczycach. W związku z tym Jurczyce znajdują się  na szlaku papieskim. W sumie istnieją 3 kopie obrazu, a oryginał znajduje się w Mińsku Mazowieckim.

Co roku jako jedyni na południu Polski w rocznicę Zaślubin Polski z Morzem Towarzystwo organizuje sesję upamiętniającą to wydarzenie, a z okazji Święta Niepodległości Polski wieczornice i wspólne śpiewanie pieśni patriotycznych.

Dzięki społecznej pracy działalność Towarzystwa jest znana nawet poza granicami kraju, dzięki czemu została nawiązana współpraca ze Związkiem Weteranów Armii Polskiej w Ameryce.

W latach 2014/2019 przy współpracy Towarzystwa z panią Ewą Elżbietą Deoniziak, w porozumieniu z Muzeum i Archiwum im. Płk. Pil. Bolesława Orlińskiego w Mississauga, Ontario oraz z Radą Programową Sadzenia Dębów Pamięci w Toronto, promującą kanadyjsko-polskie edukacyjne projekty patriotyczne, powstał polsko-kanadyjski projekt edukacyjny pt. „Pamięć i Cześć Błękitnej Armii Gen. J. Hallera” skierowany do środowisk młodzieży w Polsce i w Kanadzie. Prace dzieci i młodzieży z Jurczyc poleciały do Kanady.

W 2014 roku została nawiązana współpraca z merostwem miasteczka Sille-le-Guillaume we Francji, gdzie organizowane były odziały Błękitnej Armii.

Z okazji ogłoszonego przez Senat RP roku 2017 Rokiem Generała Józefa Hallera, 24 maja 2017r. Towarzystwo zaprezentowało swoje osiągnięcia w Senacie RP na sesji „Generał Józef Haller-współtwórca niepodległej Rzeczypospolitej”.

Najważniejszym wydarzeniem  w Jurczycach z okazji 100. rocznicy odzyskania niepodległości przez Polskę było odsłonięcie w dniu 5 sierpnia 2018r. pomnika w formie popiersia gen. broni Józefa Hallera przez Prezydenta RP Andrzeja Dudę, który zwiedził również wtedy Izbę Pamięci Rodu Hallerów i Hallerczyków. Uroczystość odbyła się z pełnym ceremoniałem wojskowym. Fundatorami pomnika byli mieszkańcy Gminy Skawina. Miejsce poświęcone Błękitnemu Generałowi powstało z inicjatywy członków Towarzystwa Pamięci gen. Józefa Hallera i Hallerczyków.

W uznaniu za działalność społeczną wielu członków Towarzystwa zostało odznaczonych medalami zasługi przyznanymi przez prezydenta RP. W dniu 08.11.2019r. Prezydent Rzeczypospolitej Polski Andrzej Duda uhonorował zasłużonych członków Towarzystwa Pamięci gen. Józefa Hallera i Hallerczyków z Jurczyc nadając Krzyże Zasługi za pielęgnowanie pamięci o Błękitnym Generale Józefie Hallerze, jego rodzinie i żołnierzach Błękitnej Armii oraz historii Polski. W imieniu Prezydenta RP odznaczenia wręczył Wojewoda Małopolski Piotr Ćwik w Pałacyku „Sokół” w Skawinie podczas uroczystości niepodległościowej, zorganizowanej przez Muzeum Regionalne w Skawinie oraz Prawicowy Blok Samorządowy w Skawinie.

W imieniu odznaczonych członków TPGHJiH, za docenienie społecznej pracy dziękowała mgr Teresa Szczygieł. W swojej mowie podkreśliła, że jest to docenienie wieloletniej pracy społecznej, a wyróżnienie będzie jeszcze większą motywacją do działalności i propagowania wiedzy o generale Józefie Hallerze i hallerczykach oraz historii Polski wśród wszystkich pokoleń.

Patriotyzm to wielkie słowo, ale trzeba go używać. Trzeba przywracać ducha patriotyzmu wśród młodzieży. Działalność  TPGJHiH skupia się na przywracaniu ku pamięci wielkich postaci naszej historii, rodziny Hallerów, którzy zostali zapomniani na kartach historii. W Jurczycach urodził się generał Józef Haller, przypominanie o zasługach dla kraju jego i jego rodziny jest ważnym elementem naszej społecznej działalności.

mgr Teresa Szczygieł